Okul öncesi dönem, çocukların sosyal ilişkilerle yoğun biçimde tanıştıkları ve duygusal becerilerinin şekillenmeye başladığı kritik bir gelişim evresi olarak öne çıkıyor. Bu dönemde görülen saldırgan davranışlar ise hem aileleri hem de eğitimcileri kaygılandırabiliyor. Uzmanlara göre artan saldırganlık düzeyi, çocukların dikkat süreçlerini ve buna bağlı olarak akademik uyumlarını olumsuz etkileyebiliyor.
Erken çocukluk alanında çalışan Dr. Büşra Kumru, oyun temelli yaklaşımların saldırgan davranışların önlenmesi ve düzenlenmesinde en etkili araçlardan biri olduğunu belirtiyor. Oyunun, çocukların dili olarak kabul edildiğini vurgulayan Kumru, bu alanın duyguların güvenli biçimde ifade edilmesini sağladığını ifade ediyor.
SALDIRGANLIK GELİŞİMİN DOĞAL BİR PARÇASI MI?
Saldırganlık; bir kişiye ya da nesneye kasıtlı zarar verme amacı taşıyan davranışlar olarak tanımlanıyor. Vurma, itme, bağırma ya da kurallara uymama gibi davranışlarla kendini gösterebiliyor. Özellikle okul öncesi dönemde bu tür davranışlara sık rastlanıyor.
Dr. Kumru’ya göre çocukların sergilediği saldırgan davranışlar tek tip değil. İstediği oyuncağı almak için arkadaşını iten bir çocuk ile ani bir hayal kırıklığı sonucu vurma davranışı gösteren bir çocuğun durumu aynı şekilde değerlendirilmemeli. Dil gelişimi henüz yeterince olgunlaşmamış küçük çocuklarda fiziksel saldırganlık, çoğu zaman bir kendini ifade etme biçimi olarak ortaya çıkabiliyor. Yaş ilerledikçe fiziksel saldırganlığın yerini dışlama, alay etme ya da lakap takma gibi ilişkisel saldırganlık türlerinin alması bekleniyor.
Bu farklılıkları ayırt etmenin, doğru müdahale yöntemini belirlemede önemli olduğu belirtiliyor.
SOSYALLEŞME ARTTIKÇA SALDIRGANLIK AZALIYOR
Araştırmalar, yaşamın ilk iki yılında çocukların isteklerini elde etmek için saldırganlığı daha sık kullandığını; üç ile beş yaş arasında ise bu davranışların belirgin biçimde azalmasının beklendiğini gösteriyor.
Bu süreçte yetişkinlerin çocuğa “ayna” olması önemli görülüyor. Yani çocuğun yaşadığı duygunun fark edilmesi ve sözel olarak ifade edilmesi gerekiyor. Uzmanlara göre çocuğun anlaşıldığını hissetmesi kadar, davranışın kabul edilebilir sınırlarının net biçimde çizilmesi de gerekiyor. Bu yaklaşım, çocuğun duygu düzenleme becerisini destekliyor.
OYUN TEMELLİ YAKLAŞIMLAR NEDEN ETKİLİ?
Katı kurallar ve cezaya dayalı yöntemler yerine, çocuğun kendini güvende hissederek ifade edebileceği bir ortam oluşturmanın daha etkili olduğu belirtiliyor. Bu noktada oyun, en doğal araç olarak öne çıkıyor.
Oyun; korku, kaygı ve hayal kırıklığı gibi zorlayıcı duyguların dışa vurulabildiği bir alan sunuyor. Serbest oyunlar çocuğun hayal gücünü desteklerken; lego, oyun hamuru gibi açık uçlu materyaller iç dünyasını yansıtmasına olanak tanıyor. Hareket temelli oyunlar ise biriken enerjinin sağlıklı biçimde boşaltılmasına yardımcı olarak saldırgan davranışların azalmasına katkı sağlayabiliyor.
KUKLALARLA DUYGULARI ANLATMAK
Erken çocukluk döneminde çocukların cansız nesnelere canlı özellikler yükleyebildiği biliniyor. Bu nedenle kuklalar güçlü bir iletişim aracı olarak kullanılabiliyor.
Araştırmalar, düzenli kukla oyunlarının empati, yardımlaşma ve iş birliği gibi sosyal becerileri desteklediğini gösteriyor. Kuklalar aracılığıyla öfke ve hayal kırıklığı gibi duyguların alternatif yollarla ifade edilmesi sağlanabiliyor. Çocuğun gün içinde yaşadıklarını kukla gösterisiyle anlatması, duygularını güvenli bir şekilde paylaşmasına yardımcı olabiliyor.
NE ZAMAN UZMAN DESTEĞİ GEREKİR?
Her öfke davranışı saldırganlık olarak değerlendirilmemeli. Çocukların da yetişkinler gibi zaman zaman kızgınlık yaşayabileceği ve bunun gelişimsel sürecin doğal bir parçası olduğu belirtiliyor.
Ancak oyun temelli yaklaşımlara rağmen saldırgan davranışların beş yaş sonrasında artarak devam etmesi ya da çocuğun sosyal ilişkilerini belirgin biçimde etkilemesi durumunda bir uzmandan destek alınması öneriliyor.
Çünkü erken müdahale, hem çocuğun sosyal uyumunu hem de duygusal gelişimini korumada önemli bir rol oynuyor. Bazen mesele “yaramazlık” değil; doğru şekilde anlaşılmayı bekleyen bir duygu olabiliyor.
