Nipah virüsü hayvan teması ve kontamine meyve-sebze tüketimi ile bulaşabilir
Son olarak Hindistan’da görülen iki vaka ile yeniden gündeme gelen Nipah virüsünün olası bir pandemiye yol açıp açamayacağı tartışılıyor. Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Prof. Dr. Selim Badur, Nipah virüsünün “ender görülen ancak ciddi seyreden bir enfeksiyon” olduğunu, pandemiye yol açacağı yönündeki söylemlerin ise abartılı olduğunu belirtti. Güney Asya ve Uzakdoğu’ya seyahat edenlerin, kontamine olma ihtimali bulunan meyve suları ve diğer besinlerden uzak durması gerektiğini vurgulayan Badur, insanlar arası bulaşın önlenmesinde el hijyeninin ve standart önlemlerin önemine dikkat çekti.
Nipah virüsü ilk kez 1999’da saptandı
Yaklaşık 30 yıldır bilinen Nipah virüsü, ilk kez 1999 yılında Malezya’da domuz çiftliklerinde çalışan kişilerde tespit edildi. İnsanlarda ve hayvanlarda ciddi hastalıklara yol açabilen bu enfeksiyonun ölüm oranı yüzde 40 ila 75 arasında değişiyor. Vakalar en sık Güney ve Güneydoğu Asya ülkelerinde görülüyor.
Hayvanlardan insana bulaşıyor
Nipah virüsü, hayvanlardan insanlara bulaşan zoonotik bir virüs olarak tanımlanıyor. Virüsün doğal konakçıları meyve yarasaları ve “uçan tilki” olarak bilinen yarasa türleri. İnsanlar, enfekte hayvanlarla doğrudan temas yoluyla ya da bu hayvanların salgılarıyla kirlenmiş dokular aracılığıyla virüsü alabiliyor. Domuzlarla temas da önemli bir bulaş yolu olarak öne çıkıyor.
Kontamine sebze ve meyve tüketimi risk oluşturuyor
Virüsün bulaşmasında, hayvanların tükürük, idrar veya dışkılarıyla kontamine olmuş sebze ve meyvelerin tüketilmesi de etkili olabiliyor. Özellikle çiğ olarak tüketilen meyve suları, önceki bazı vakalarla ilişkilendirilmiş durumda. Yarasaların yanı sıra köpek, kedi, keçi, at ve koyun gibi hayvanlardan da bulaşma olasılığı bulunuyor.
Yakın temasla sınırlı bulaşma görülebilir
İnsandan insana bulaş, çoğunlukla enfekte kişilerle yakın temas halinde olan bireylerde görülüyor. Aile üyeleri veya bakım veren sağlık çalışanlarında bulaş bildirilmiş olsa da bu durum oldukça sınırlı sayıda vakayla ifade ediliyor. Son bildirilen vakaların da sağlık çalışanları arasında görüldüğü belirtiliyor.
Hastalık farklı tablolarda seyredebilir
Nipah virüsü enfeksiyonu, hiçbir belirti göstermeyen olgulardan ağır solunum yetmezliği ve ensefalit tablosuna kadar değişen geniş bir klinik yelpazede seyredebiliyor. Ateş, baş ve kas ağrısı, kusma ve boğaz ağrısı en sık görülen erken belirtiler arasında yer alıyor. Kuluçka süresi genellikle 4–14 gün olmakla birlikte, bazı durumlarda 45 güne kadar uzayabiliyor. İyileşen kişilerde uzun süreli yorgunluk ve gündüz uyku hali görülebiliyor.
Aşı ve özel tedavi henüz yok
Nipah virüsüne karşı şu an için onaylanmış özel bir ilaç veya aşı bulunmuyor. Tedavi, çoğunlukla destekleyici bakım üzerine kuruluyor. Bazı antiviral ilaçlarla yapılan çalışmalarda kısmen olumlu sonuçlar elde edilmiş olsa da, bu tedaviler henüz standart uygulama haline gelmiş değil.
Aşı çalışmaları sürüyor
Son yıllarda mRNA temelli aşılar başta olmak üzere farklı aşı yaklaşımları üzerinde çalışmalar devam ediyor. Ayrıca monoklonal antikorlar ve çeşitli aşı platformlarıyla yapılan araştırmalar henüz deneysel aşamada bulunuyor.
Seyahat edenler nelere dikkat etmeli?
Riskli bölgelere seyahat eden kişilerin, kaynağı belirsiz meyve suları ve iyi yıkanmamış besinlerden uzak durması öneriliyor. El hijyenine dikkat edilmesi ve genel korunma önlemlerinin uygulanması, bulaş riskini azaltmada temel adımlar arasında yer alıyor.
“Pandemiye yol açar” söylemi abartılı
Prof. Dr. Selim Badur, Nipah virüsünün bulaşma yolları ve vaka sayıları dikkate alındığında, geniş çaplı salgınlar ya da pandemiler oluşturmasının düşük bir ihtimal olduğunu vurguladı. En doğru tanımın, “ender görülen ancak ağır seyirli bir enfeksiyon” olduğu ifade edildi.
